Światopogląd materializmu według J. Dietzgena

„Obiektywne poznanie naukowe – powiada J. Dietzgen w swym dziele Istota pracy umysłowej człowieka (wyd. niem,, 1903 r.) – dochodzi do znajomości przyczyn nie poprzez -wiarę czy spekulację, lecz poprzez doświadczenie, poprzez indukcję – nie a priori, lecz a posteriori. Przyrodoznawstwo szuka przyczyn nie na zewnątrz zjawisk lub poza nimi, lecz w nich samych lub za ich pomocą” (s. 94-95). „Przyczyny są wytworami zdolności myślenia. Nie są one jednak jej czystymi wytworami, lecz rodzą się ze zdolności myślenia w powiązaniu z materiałem zmysłowym. Materiał zmysłowy nadaje zrodzonej w ten sposób przyczynie jej istnienie obiektywne. Podobnie jak żądamy od prawdy, aby była prawdą zjawiska obiektywnego, żądamy od przyczyny, aby była rzeczywista, aby była przyczyną obiektywnie danego skutku” (s. 98-99). „Przyczyną rzeczy jest jej powiązanie” (s. 100).

Widzimy stąd, że p. Helfond wysunął twierdzenie wprost przeciwstawne rzeczywistości. Światopogląd materializmu, wyłożony przez J. Dietzgena, uznaje, że „zależność przyczynowa” zawiera się w „samych rzeczach”. Dla sporządzenia sałatki machistowskiej musiał p. Helfond poplątać materialistyczną idealistyczną linię w kwestii przyczynowości.

Przejdźmy do tej drugiej linii. Wyraźne określenie punktów wyjścia filozofii Avenariusa w tej kwestii znajduje się w pierwszej jego pracy Filozofia jako myślenie o świecie zgodnie z zasadą najmniejszego wysiłku. W § 81 czytamy: „Tak samo jak nie doświadczamy (nie poznajemy w doświadczeniu: erfahren) siły jako czegoś, co wywołuje ruch, nie doświadczamy też k o- nieczności jakiegokolwiek ruchu… Wszystko, czego doświadczamy (erfahren), sprowadza się do tego, że jedno następuje po drugim…” Mamy tu stanowisko Hume’a w najczystszej postaci: wrażenie, doświadczenie nic nam nie mówią o jakiejkolwiek konieczności. Filozof twierdzący (na podstawie zasady „oszczędności myślenia”), że istnieje tylko wrażenie, nie mógł zgoła dojść do innego wniosku. „Skoro zatem – czytamy dalej – przedstawienie o istnieniu przyczynowości wymaga siły i konieczności, czyli przymusu, jako integralnych części składowych procesu wynikania skutku, to upada ono wraz z nimi” (§ 82). „Konieczność wyraża zatem jedynie określony stopień prawdopodobieństwa oczekiwanego skutku” (§ 83, teza).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>