Przedmiot teorii Talcotta Parsonsa

Jeśli stabilność i równowaga lub „samoodradza- nie się” jest celem społecznego systemu, to zadaniem teorii socjologicznej jest „analiza funkcjonalnych wymogów systemu społecznego” (por. odczyt The Position of Sociological Theory, wygłoszony w Amerykańskim Towarzystwie Socjologicznym w 1947 r.). Wymogi te są, wedle Parsonsa, trojakie: (1) zaspokojenie biologicznych i psychologicznych potrzeb wystarczającej części osobników wchodzących w skład systemu, (2) zachowanie „porządku”, czyli poprawne funkcjonowanie instytucji eliminujących „dewiacje”, tzn. zachowania niezgodne z wymogami systemu, (3) adekwatność osobniczych motywacji, sprawiająca, że osobnicy pełnią dostatecznie skutecznie przypisane im w systemie role. Zadaniem teorii jest więc konstrukcja modelu, zawierającego instytucje (czyli kulturalnie określone sposoby działania), zapewniające spełnienie tych wymogów.

W sumie – przedmiotem teorii Talcotta Parsonsa stają się warunki równowagi i stabilności systemu społecznego. Takie sformułowanie przedmiotu można interpretować metodologicznie: należy badać takie warunki równowagi i stabilności. Przy takiej interpretacji teoria Parsonsa ukazuje się jako systematyzacja pewnego istotnego aspektu społecznego życia. Można wszakże nadać interpretacji charakter onto- logiczny, powiadając: „uprawianie teorii socjolo- gicznej polega na analizie warunków stabilności, bowiem celem systemu społecznego jest stabilność”. W tym wypadku mamy już do czynienia z wyraźną ideologizacją teorii. Trudno określić jednoznacznie, jak interpretuje swą teorię sam Parsons – zmienia on z każdą kolejną pracą liczne jej elementy: jest jednak wiele ujęć, które pozwalają się domyślać tej drugiej interpretacji. Wśród zwolenników Parsonsa bardzo rozpowszechniona jest druga właśnie interpretacja, występująca jednak w postaci „laickiej”, wolnej od powinowactwa z tradycjami Volksgeistu, za to bardziej zgodnej z behawioralną tendencją socjologii współczesnej, każącej rozpatrywać fakty społeczne w terminach jednostkowych zachowań: teoria polega na formułowaniu warunków stabilności, bo ludzie dążą do stabilności systemu. To sformułowanie ma już kształt ąuasiempiryczny. Ale wystarczy przyjąć to sformułowanie, by w teorii Parsonsa zginął niezależny punkt odniesienia w postaci „zobiektywizowanego celu systemu” i większość twierdzeń szczegółowych nabrała z miejsca charakteru tau- tologicznego – motywacje ludzkie, których kształt był wyznaczany przez ten właśnie niezależny punkt odniesienia, stałyby się same punktem odniesienia. Za „uempirycznienie” metafizycznego jądra teorii Parsonsa trzeba by zapłacić niedowodliwością większości jej twierdzeń szczegółowych. Jak zobaczymy dalej, taki właśnie los spotkał Parsonowską teorię uwarstwienia społecznego, gdyż jej autor próbuje ustalić warunki dowodu eksperymentalnego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>