Ontologiczny „podkład” stanowsika Lenina

Żeby lepiej uprzytomnić sobie ontologiczny „podkład” stanowiska Lenina, nie dostrzegany zazwyczaj przez tych, którzy ograniczają materializm filozoficzny do materialistycznej teorii poznania, warto odróżnić dwa problemy, dotyczące takich podstawowych kategorii filozoficznych jak, na przykład, prawidłowość, konieczność, czas, przestrzeń i inne. Po pierwsze, można pytać o ich genezę i stwierdzać, że z tego punktu widzenia sytuacja takich pojęć, jak prawidłowość i celowość, konieczność i wolna wola – jest identyczna. Wszystkie one mają genezę empiryczną, wszystkie powstały w świadomości społecznej na gruncie doświadczenia odpowiadającego określonym poziomom praktyki społecznej. W toku rozwoju poznania zmienia się ich treść, jak też zmienia się i rola, jaką przypisuje się im przy naukowym odzwierciedlaniu rzeczywistości. Odnośnie do wszystkich tych pojęć, gnoze- olog materialista kierować się winien zawsze jedną z najbardziej zasadniczych dyrektyw metodologicznych, sformułowanych przez Lenina. Winien on je traktować jako „subiektywne odbicie obiektywnej rzeczywistości”. Dyrektywa ta domaga się uznania, że to określone właściwości obiektywnego bytu, a nie nieokrzesanie dawnych myślicieli spowodowały ukształtowanie się w umysłach ludzi takich pojęć, jak absolutny przypadek, celowość, wolna wola. Dyrektywa ta nakazuje dostrzegać w tych i w tego rodzaju pojęciach co najmniej „zmistyfiko- wane, jednostronne odbicie” jakichś obiektywnych własności przyrody: nakazuje ona podejmować i cierpliwie, w żmudnym trudzie rozwiązywać wszystkie te problemy, na które naiwną i uproszczoną, powierzchowną odpowiedzią był np. pogląd o immanentnej celowości natury albo o absolutnej przypadkowości procesów przyrody, ale każe też pamiętać zarazem, że poglądy te mają jakieś realne podłoże. Jest to zgodne z leninowskim traktowaniem idealizmu jako płodu absolutyzującego ujęcia określonych aspektów obiektywnej rzeczywistości, z jego postulatem odsłaniania realnych „korzeni gnozeologicznych idealizmu” tkwiących i w samej rzeczywistości, i w charakterze ludzkiego poznania. (Porównaj W. I. Lenin, W sprawie dialektyki. Zeszyty Filozoficzne, Warszawa 1956). czą cenność. Interesować się można tym, które z nich lepiej odpowiadają naturze obiektywnego bytu. Stwierdzać bowiem, że istnieje obiektywne podłoże kształtowania się w głowach ludzi zarówno pojęcia konieczności i prawidłowości, jak przypadku, wolnej woli i celowości, to bynajmniej nie znaczy mniemać, że wszystkie te kategorie są jednakowo cenne poznawczo, że wszystkie one odgrywać mogą w światopoglądzie naukowym jednakową rolę. Otóż, w momencie kiedy pytamy, które z tych i tym podobnych kategorii filozoficznych odzwierciedlają bardziej zasadnicze cechy i relacje obiektywnej rzeczywistości – w tym momencie wykraczamy poza granice problematyki teorii poznania, mówimy coś już nie o stosunku: przedmiot poznania – podmiot, ale o cechach przedmiotu, obiektywnej rzeczywistości, niezależnie od jej stosunku do podmiotu. Mówimy nie tylko tyle, że przedmiot ten istnieje obiektywnie, że jest on nam dany zmysłowo, bezpośrednio lub pośrednio, ale i o tym, że ma pewne niezależne od podmiotu cechy, a innych cech nie posiada.

I oto na stronicach Materializmu a Empiriokrytycyzmu Lenin wartościuje owe, wszystkie o genezie empirycznej, kategorie filozoficzne ze względu na ich poznawczą wartość. Podejmując za L. Feuerbachem problem obiektywnej treści kategorii prawidłowości, pomijając jako wtórny problem celowości, dyskutując z kantyzmem na temat czasu i przestrzeni, krytykując energetyzm za jego pojmowanie „ruchu bez nośnika”, polemizując z kon- wencjonalizmem na temat charakteru praw nauki – Lenin, w istocie rzeczy, wykracza daleko poza teorię poznania i poza gnozeologiczną tylko charakterystykę materii. Kontynuuje on w ten sposób szereg doniosłych, naszym zdaniem, tradycji filozofii materialistycznej, dotyczących jej poglądów na naturę obiektywnego bytu samego w sobie, niezależnie od stosunku poznawczego pomiędzy nim a podmiotem.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>