OBRACHUNEK TEORII PARSONSA

Przedstawiliśmy w tym szkicu skrótową wersję teorii Parsonsa: pominęliśmy wiele kategorii, pojęć i klasyfikacji, które w tej teorii zajmują dużo miejsca. Terminologia Parsonsa jest bardzo bogata i pełne jej przedstawienie wymagałoby książki, a nie szkicu. Starałem się więc wyodrębnić główne założenia teorii, wypreparować jej szkielet, łączący i organizujący wszystkie jej liczne tkanki. Szkic miał być w zamyśle autora przewodnikiem dla studiowania dzieł samego Parsonsa, niesłychanie trudnych, pisanych hermetycznym językiem, który w znikomym stopniu koresponduje z językiem potocznym.

Na zakończenie pragnę wskazać niektóre istotne słabości omawianej teorii (czytelników, interesujących się jej krytyką w łonie socjologii amerykańskiej, odsyłam w pierwszym rzędzie do Wrighta C. Millsa Sociological Imagination, New York 1960, Ralpha Dahrendorfa Out of Utopia: Toward a Reorientation of Sociological Analysis, w „The American Journal of Sociology”, wrzesień 1958, oraz Barringtona Moore’a, Political Power and Social Theory, Harvard 1958).

Schemat Parsonsa – przedstawiający system społeczny „samoodtwarzający się” w niezmienionym kształcie dzięki instytucjom społecznego wychowania, zapewniającym „uwewnętrznianie” wartości i norm panujących, oraz instytucjom kontroli społecznej, eliminującej jednostki „anomij- ne”-wyłącza w istocie możliwość zrozumienia lub choćby opisu zmiany społecznej: historia znika z pola widzenia socjologa, a nieustanne zmiany systemów społecznych, które ją wypełniają, stają się w ramach wspomnianego schematu niepojęte. Taki schemat mógł się zrodzić tylko w warunkach wyjątkowo stabilnego od dziesięcioleci społeczeństwa amerykańskiego: trwałość centralnych wartości amerykańskich społeczeństwa kapitalistycznego była dlań pożywką gnozeologiczną. Teoria socjologiczna, która powstała w wyniku, musi jednak zbyt drogo płacić za takie zwężenie horyzontu. Koncepcja „socjologii bez historii” musi budzić opór wielu socjologów.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>