OBRACHUNEK TEORII PARSONSA CZ. III

A siła tego systemu? W szerokiej perspektywie społecznej polega ona, jak o tym była mowa na wstępie, na teoretycznym „nadbudowywaniu” przemożnych tendencji współczesnej amerykańskiej socjologii. W węższej, naukowej perspektywie siła systemu Parsonsa tkwi w postawieniu problemu, nie podejmowanego dotąd w teorii socjologicznej: „jakie są warunki stabilności społecznego systemu”, i w próbie systematycznej odpowiedzi na to pytanie. Próba jest, jak się zdaje, niedoskonała, cierpi na liczne niedomagania przedmiotowego i metodologicznego charakteru. Ale otwiera na przekór swym brakom nową dziedzinę teorii socjologicznej: socjologowie, pragnący analizować funkcjonowanie stabilnych organizacji społecznych: będą musieli – konstrukcyjnie lub destrukcyjnie – ustosunkowywać się do propozycji teoretycznych Parsonsa.

Tym bardziej że w stuleciu wielkiej koncentracji społecznej dyspozycji, w stuleciu wielkich, masowych organizacji ludzkich, problematyka podjęta w systemie Parsonsa nabiera wagi szczególnie doniosłej.

Teoria społeczna Parsonsa, choć ma już obszerną literaturą i liczne próby systematyzacji i interpretacji, nie jest systemem zakończonym. Parsons pracuje dużo, publikuje wiele – i często poddaje swe dawne poglądy rewaloryzacjom i rewizjom. Mimo to pewne myśli zasadnicze i bardzo charakterystyczne dla Parsonsa, występujące stale w różnych etapach jego twórczości, pozwalają mówić o „systemie teoretycznym” oraz o szczególnym pojmowaniu „teorii socjologicznej”. Może bardziej typowe dla Parsonsa są nie tyle konkretne twierdzenia o faktach społecznych, ile specjalny rodzaj poszukiwanych twierdzeń: „teoria społeczna” u Parsonsa to przede wszystkim sposób intelektualnego porządkowania faktów społecznych, ustalanie najpomyślniejszego układu odniesienia dla ich intelektualnej lokalizacji i następnie – analizy. Mówiąc w uproszczeniu – Parsonsa teoria działania czy teoria systemu społecznego to w pierwszym rządzie katalog zagadnień, cech czy aspektów badanego zjawiska, które badacz winien wziąć pod uwagę, i struktura kontekstu fenomenologicznego, w jakim owe zjawiska winien on rozpatrywać. Pragnąc więc zapoznać czytelnika z próbkami charakterystycznymi dla obfitej twórczości pisarskiej Parsonsa, chcieliśmy znaleźć taki fragment, który uzmysławiałby te właśnie osobliwości „teorii społecznej” w Parsonsowskim wydaniu. Jest nim wyjątek z tekstu General Theory in Sociology, wydrukowanego w r. 1959 w zbiorze Sociology Today: Problems and Prospects, pod redakcją R. Mer- tona, E. Brooma i E. Cotrella. Zawiera on skrót poglądów Parsonsa typowych dla drugiej wielkiej dziedziny jego zainteresowań – teorii systemu społecznego. Czytelnik znajdzie w tym fragmencie po pierwsze, klasyfikację funkcji, które musi spełniać każdy system, by istnieć, oraz charakterystykę czterech poziomów analitycznych, na jakich owe funkcje struktury społecznej wypada według Parsonsa badać. Radzimy zwrócić uwagę na rolę, jaką wymóg stabilności systemu odgrywa w porządkowaniu intelektualnych zjawisk społecznych i w wyborze układu odniesienia dla ich inicjatywy. Takie ujęcie jest również typowe dla teorii Parsonsa.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>