OBRACHUNEK TEORII PARSONSA CZ. II

Po drugie: jeśli nawet pozostawić na uboczu prawomocność koncentrowania myślenia socjologicznego wokół problemu społecznej równowagi, a nie zmiany społecznej – pozostaje kwestia poprawności proponowanych przez Parsonsa rozwiązań tego problemu. Gdy się twierdzi, że stabilność systemu opiera się na „uwewnętrznieniu”, akceptacji jego centralnych wartości i norm postępowania przez znakomitą większość jednostek, wchodzących w skład systemu – pozostawia się poza obrębem uwagi kluczowy dla zrozumienia mechanizmu wszelkiego rzeczywistego systemu społecznego problem władzy, tej władzy, która posługuje się przecież nie tylko przemocą, która zdolna jest (coraz bardziej, dzięki nowoczesnym środkom technicznym komunikacji masowej) kształtować stosunek jednostek do forytowanych przez nią wartości i norm, uprzywilejowywać jedne wartości, tępić drugie, stosując szeroko przymus fizyczny i ekonomiczny w formach, które czynią go niedostrzegalnym dla obiektów tego przymusu. Pomiędzy biegunowo przeciwstawnymi „typami idealnymi” władzy wspartej na „czystym” autorytecie i władzy wspartej na „gołej” przemocy mieszczą się wszystkie znane dotąd społeczeństwa i równowaga żadnego z nich (podobnie jak załamania tej równowagi) nie może być zrozumiana bez uwzględnienia roli władzy i sposobu jej sprawowania. Ponadto teza, że społeczeństwo, by istnieć, musi uczynić swe wartości i normy powszechnie panującymi, jest przyjęta przez Parsonsa bez dowodu, jest uogólnieniem zabarwionych ideologicznie aksjomatów, a nie danych empirycznych: tymczasem pobieżny nawret ogląd wskazuje, że historia przeczy jej na każdym kroku. Historia nie zna społeczeństw doskonale konformistycznych. Klamrą spinającą w system społeczny siły społeczne o przeciwstawnych często wartościach jest obszerny arsenał środków, jakimi posługuje się władza. Przemoc odgrywa wśród nich rolę poczesną.

Jak się wydaje, są to dwie główne słabości systemu Parsonsa. Przypomnijmy nadto inne jej niedomagania, wskazywane w toku poprzednich rozważań – jak pozorność jej empiryzmu i nie- sprawdzalność empiryczną wielu istotnych dla całości tez.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>