LIKWIDACJA DUALIZMU MYŚLI I BYTU

Inną konsekwencją radykalizmu krytycznego było zakwestionowanie dualizmu myśli i bytu, poznania i świata przezeń poznawanego, subiektu poznającego i obiektu lub przedmiotu poznawanego.

Wedle Natorpa podmiot i przedmiot to pojęcia korelatywne, tj. zrozumiałe tylko w tym przeciwstawieniu. W każdym poznaniu jest podmiot, jaźń, która poznaje, i przedmiot poznawany. Poznanie jest skierowane ku przedmiotowi i usiłuje stać się obiektywne, przedmiotowe, i każde poznanie jest czyimś poznaniem, jest przynależne niejako do podmiotu, jest dlań świadome. Sam podmiot poznania nie może być jednak poznany, gdyż poznany może być tylko przedmiot poznania: jeśli więc chcemy poznać podmiot, musimy go poznawać jako przedmiot, czyli jako to, czym on w istocie nie jest. Nic zatem więcej nie można o nim powiedzieć, jak tylko to, że jest podmiotem poznania, że każde poznanie jest poznaniem przynależnym do jakiegoś podmiotu, zatem mimo swej różnorodności i różno- kierunkowości jest poznaniem jednolitym i jako takie winno być pojęte. Jeśli tkwią w nim nie usunięte sprzeczności, jeśli jego różnokierunkowość nie daje się od razu sprowadzić do jedności, to jedność ta jest dlań zadaniem, które wypływa z tego, że poznanie jest czyimś poznaniem, że mimo swej rozmaitości odnosi się w sposób swoisty do podmiotu, że jest podmiotowe, subiektywne, choć jest zarazem skierowane ku przedmiotowi i w miarę swego postępu staje się coraz bardziej przedmiotowe, obiektywne. Ale i subiektywność nie jest nigdy w całości zrealizowana, tym bardziej że postępujące naprzód poznanie coraz bardziej się różnicuje, rozszerzając jednocześnie swój zakres, i tym trudniej jest związać je w harmonijną całość. Przeto w poznaniu można wyróżnić dwa kierunki: jeden na zewnątrz, ku przedmiotowi, drugi ku wnętrzu, ku podmiotowi – ku centrum. Poznanie podobne jest tu do zaborczego królestwa, które zagarnia coraz nowe kraje, nowe prowincje – kierunek ku peryferiom, następnie zaś już zdobyte prowincje usiłuje jak najharmonijniej zespolić z całością swego organizmu państwowego – kierunek ku centrum.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>