Lenin i pojęcie materii

Kiedy analizuje się tekst wspomnianej pracy Lenina, rzuca się w oczy to, że autor, charakteryzując pojęcie materii jako „kategorię filozoficzną dla oznaczenia obiektywnej rzeczywistości” traktuje przeważnie to pojęcie jako kategorię czysto gnozeo- logiczną, że tam, gdzie bezpośrednio rozważa treść tego pojęcia, stroni od poszukiwania jakichkolwiek jego komponentów ontologicznych i z reguły wskazuje, że materii nie można określać w żaden sposób inaczej jak przez odniesienie jej do świadomości, a więc przez relację przyroda – podmiot poznający. Wskazuje on, że definicja materii nie może odwoływać się do żadnych własności materii z wyjątkiem tych, które właśnie tej relacji dotyczą, a więc takich jak obiektywność, niezależność od podmiotu, zdolność wywoływania wrażeń zmysłowych, poznawalność. Najbardziej wyraźnym sformułowaniem tej myśli jest zdanie z Materializmu a Empiriokrytycyzmu, w którym autor twierdzi:

„Jedyna własność materii, z której uznaniem związany jest materializm filozoficzny, to własność bycia obiektywną realnością, istnienia na zewnątrz naszej świadomości” (tamże, s. 298).

Stwierdzenie to wskazuje zupełnie wyraźnie, że Lenin chce określić pojęcie materii tylko jako kategorię gnozeologiczną, że przynajmniej w tym miejscu odżegnuje się od poszukiwania innych, na przykład ontologicznych charakterystyk. Podobnie w innych miejscach pracy będzie on podkreślał, że „materia to obiektywny byt”, „materia to obiektywna rzeczywistość”.

To właśnie stanowisko Lenina w Materializmie a Empiriokrytycyzmie posłużyło za podstawę takich twierdzeń jak: że materializmowi dialektycznemu obca jest tendencja do poszukiwania ontologicznych charakterystyk materii: że filozofia marksistowska w ogóle ogranicza się tylko do teorii poznania (to ostatnie twierdzenie jest wyraźną konsekwencją pierwszego, skoro przecież przedmiotem materialistycznej ontologii jest poszukiwanie uniwersalnych cech i prawidłowości przysługujących wszelkiemu bytowi materialnemu). Stanowisko to posłużyło również za podstawę do twierdzenia, że w tekście Materializmu a Empiriokrytycyzmu zawarta jest definicja materii i to w dodatku jedyna definicja, jaka da się przyjąć na gruncie materializmu dialektycznego. Na tej samej podstawie pojawiła się koncepcja odróżniania filozoficznego (czysto gnozeologicznego) pojęcia materii od fizycznego pojęcia materii, koncepcja w swoim czasie dość rozpowszechniona wśród marksistów, dziś już chyba porzucona.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>