Determinizmy wokół nas nie są pustym słowem

Aby zdać sobie sprawę, czym jest człowieczeństwo, trzeba ująć je w jego doświadczeniu życiowym i całokształcie działania. Eksperymenty Pawłowa są sztucznymi tworami laboratoryjnymi: ich rezultaty mają postać mechanistyczną, bowiem podmiot znajduje się tam w warunkach, które są same całkowicie mechaniczne. Człowiek wymyka się im: „Człowiek jest bytem naturalnym, ale bytem naturalnym ludzkim”. Jednakże człowiek wyróżnia się dzięki dwojakiemu rodzajowi zdolności zerwania z naturą. Jedynie on zna otaczający go świat i jedynie on go przekształca, on – najgorzej uzbrojony i najsłabszy ze wszystkich wielkich zwierząt. Jest zdolny do miłości, co jest jeszcze czymś nieskończenie większym. Chrześcijanin doda: uczyniony jest zdolnym poznać Boga i współdziałać z nim. Nie należy zapominać o odruchach wydzielania śliny, ale nie należy również czynić z nich obsesji.

Determinizmy wokół nas nie są pustym słowem. Jakkolwiek pojęcie determinizmu nie zostało, jak to niektórzy głoszą, wygnane z nauki, to jednak zostało umieszczone na płaszczyźnie zjawisk materialnych o wielkim wymiarze. Zjawiska wewnątrz atomowe naruszają je. Zjawiska biologiczne wykraczają poza nie. W małej skali istnieje dla fizyka jedynie „słaba przyczynowość”, tak że „ta sama przyczyna może wywołać ten lub inny z wielu możliwych skutków przy pewnym tylko prawdopodobieństwie, że powstanie taki, a nie inny skutek” (L. de Broglie). Determinizm nie unieruchamia już losu człowieka. Mimo że pozostajemy związani w określony sposób z licznymi i ciasnymi determinizmami, to jednak każdy nowy determinizm odkryty przez uczonego jest jednym dźwiękiem więcej w gamie naszej wolności. Dopóki nie znano praw aerodynamiki ludzie marzyli o tym, by latać: gdy ich marzenia wcisnęły się w sieć konieczności, latają. Siedem tonów stanowi ciasny rejestr: a jednak wiele wieków twórczości muzycznej opiera się na tych siedmiu tonach. Ten, kto neguje możliwości człowieka, wysuwając argument fatalizmu natury, ulega mitowi, bądź usiłuje usprawiedliwić swoją rezygnację.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>