Charakter poznania jako nieskończony postęp

Szczęśliwe jest porównanie, które dla tego charakteru poznania jako nieskończonego postępu ukuł filozof rozwoju Herbert Spencer. Przedstawia on wzrost poznania na podobieństwo kuli z rosnącym w nieskończoność promieniem. Wraz z wzrastającym promieniem rośnie jednocześnie zawartość i obwód kuli. Zawartość wyrażać ma ogól poznanego, obwód zaś granicą tego, co poznane, wobec tego, co nie poznane, zakres problemów, które poznaniu są stawiane w każdym danym stadium. Porównanie to unaocznia bardzo dobrze, że problemów, a więc pozornie tego, co nie poznane, jest coraz więcej a nie mniej. Uwyraźnia to głęboki sens sokratesowego twierdzenia, że wiedza niewiedzy jest pierwszym i rozstrzygającym krokiem do wiedzy. W tych słowach po raz pierwszy został doprowadzony do klasycznego wyrazu, odtąd na stałe dla ludzkości zdobyty, krytyczny zwrot filozofii. Wiedza niewiedzy oznacza poznanie problemu: problem zaś jest całkiem dosłownie przed- -stawieniem, a więc czymś, co poprzedza rozwiązanie: jest to dokładnie to, co matematyka wyraża przez X (niewiadomą równania), którego poprawne sformułowanie zawiera już gwarancję rozwiązania. Ale wielka niewiadoma poznania, które nazywa się jego „przedmiotem”, oznacza w rzeczy samej nie pewien tylko problem, ale „Problem” z dużej litery, i jako problem wieczny nie zawiera innych gwarancji rozwiązania, jak tylko te, które istnieją w wiecznym postępie całego ogromnego rachunku poznania. Wprawdzie każde osiągnięte stadium dostarcza odpowiedzi na pytania poprzedniego oraz wcześniejszych stadiów, ale tym samym jednocześnie wysuwa nowe pytania i coraz to większe problemy dla stadium następnego, to znów dla kolejnego, i tak bez końca. Istnieje zatem niewątpliwie całkowicie pewny postęp poznania oraz niezbite postępu tegoż prawo, ale zaiste, nie ma nigdy takiego rozwiązania, które by jednocześnie nie zawierało w sobie nowych większych problemów. „Rozum” nie zatrzymuje się nigdy.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>