Bogdanow i jego przygody filozoficzne

Dlatego też np. angielski machista Karol Pearson – najjaśniej piszący, konsekwentny, wrogi wszelkim wykrętom słownym machista — rozpoczyna rozdział VII swej książki, poświęcony „materii”, bezpośrednio od paragrafu o charakterystycznym nagłówku: „W szystkie rzeczy poruszają się – lecz tylko w pojęciu” („Ali things move – but only in conception’’). „W stosunku do dziedziny postrzeżeń czcze jest pytanie („it is idle to ask”), co się porusza i dlaczego się porusza” (p. 243, The Grammar of Science).

Dlatego też, jeśli chodzi o Bogdanowa, jego nieszczęsne przygody filozoficzne rozpoczęły się właściwie wcześniej, nim zapoznał się z Machem – mianowicie od czasu, gdy uwierzył wybitnemu chemikowi a marnemu filozofowi Ostwaldowi, jakoby do pomyślenia był ruch bez materii. Nad tym dawno minionym epizodem rozwoju filozoficznego Bogdanowa tym bardziej warto się zatrzymać, że nie można pominąć „energetyki” Ostwalda, gdy rozważa się związek idealizmu filozoficznego z pewnymi prądami w fizyce nowoczesnej.

„Mówiliśmy już – p’sał Bogdanów w roku 1899 – że wiek XIX nie zdoła! pozbyć się ostatecznie zagadnienia «niezmiennej istoty rzeczy». Nawet w światopoglądzie czołowych myślicieli stulecia istota ta odgrywa znaczną rolę pod mianem «materii»…” (Podst. el, popi. hist. str. 38).

Mówiliśmy już, że jest to pomieszanie pojęć. Uznanie obiektywnej realności świata zewnętrznego, uznanie istnienia na zewnątrz naszej świadomości wiecznie poruszającej się i wiecznie zmieniającej się materii zostało tu pomieszane z uznaniem niezmiennej istoty rzeczy. Niepodobna przypuścić, by Bogdanów w r. 1899 nie zaliczał do rzędu „czołowych myślicieli” Marksa i Engelsa. Ale materializmu dialektycznego nie zrozumiał on jawnie.

„… W procesach przyrody wciąż jeszcze rozróżnia się zazwyczaj dwie strony: materię i jej ruch. Niepodobna przyznać, by pojęcie materii odznaczało się wielką jasnością. Na pytanie, co to jest materia, niełatwo jest dać zadowalającą odpowiedź. Określa się ją jako „przyczynę wrażeń” albo jako „stałą możliwość wrażeń”, ale jest rzeczą oczywistą, że materię pomieszano tu z ruchem…”.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>