Analiza tekstu Materializm a Empiriokrytycyzm cz. II

Z drugiej strony, bardziej wszechstronna analiza jego dzieła nie pozwala wątpić, że Lenin przypisywał materii szereg atrybutów ontologicznych, że wykraczał w swoich wywodach poza granice teorii poznania, że poprzez analizę teorii naukowych kontynuował szereg wątków myślowych materializmu przedmarksowskiego oraz rozważań na temat własności obiektywnego bytu jako takiego.

Jest rzeczą zrozumiałą, że w tej sytuacji możliwe jest rozmaite nawiązywanie do tekstu Lenina, różne jego interpretowanie, odmienne rozkładanie akcentów odnośnie ważności tych czy innych sformułowań lub wątków myślowych – w zależności od tego, które z nich uważa się za szczególnie istotne i ważne.

Jeśli w powyższych rozważaniach uważaliśmy za celowe nie tylko wskazać na ten fakt, lecz mimochodem i siłą rzeczy fragmentarycznie wypowiedzieć się również za kontynuacją owego częściowo ukrytego, podskórnego w tekście Lenina nurtu rozważań ontologicznych, to czyniliśmy tak między innymi dlatego, że sądzimy, iż jest to – ze współczesnego punktu widzenia – nurt niezwykle doniosły, nader instruktywny metodologicznie, cenny heurystycznie.

Jest rzeczą oczywistą, że wiązanie materializmu z uznawaniem określonych poglądów ontologicznych, formułowanych na podstawie analizy treści teorii naukowych, powoduje, że podstawowej tezie materializmu w pełnym jej rozumieniu – to znaczy w takim, które zawiera w miarę możliwości szeroką eksplikację gnozeologicznych i ontologicznych charakterystyk materii – nie sposób zagwarantować waloru prawdy absolutnej, nie sposób zapewnić, że treść tej tezy nie będzie już w przyszłości ulegała zmianom.

Wyższość materializmu dialektycznego nad materializmem mechanistycznym

Wydaje się jednak, że wyjaśnienie sensu tezy o materialności świata jest i powinno być podobne do pracy uczonego, który dąży do wyjaśniania sensu jakiejś teorii naukowej nie dlatego, że jest pewien, iż teoria ta w stałej konfrontacji z doświadczeniem nigdy nie będzie ulegała już zmianom, ale dlatego, że chociaż wie, iż w przyszłości teoria ta na pewno będzie „przezwyciężona” (w sensie dialektycznego „Aufhebung”), to jednak sądzi, że będzie ona stanowiła doniosły etap czy szczebel w rozwoju poznania naukowego.

Wyższość materializmu dialektycznego nad materializmem mechanistycznym nie polega, naszym zdaniem, na tym tylko, że pomny doświadczeń historycznych, ten pierwszy jest bardziej „ostrożny” w wiązaniu się z określonymi poglądami teoretycznymi nauk szczegółowych, bowiem wie, że są one tylko „względnie prawdziwe” i „przemijające”, ale wyższość ta polega na tym, że podobnie jak przypisuje on względną prawdziwość rozmaitym teoriom naukowym, tak samo również nie przypisuje absolutnej prawdziwości swym własnym historycznie uwarunkowanym poszczególnym formom, jakie przybiera i przybierać musi w procesie swego rozwoju. Jest to, wydaje się, jeden z podstawowych warunków, bez spełnienia którego materializm dialektyczny nie mógłby rościć sobie pretensji do miana światopoglądu naukowego.

Jest rzeczą również zrozumiałą, że możliwość rozmaitego rozwiązywania i rozmaitego interpretowania wspomnianych wyżej wątków myślowych, zawartych w pracy Lenina Materializm a Empiriokrytycyzm, jest podstawą pojawiania się w łonie zwolenników materializmu dialektycznego stanowisk kontrowersyjnych i dyskusyjnych rozwiązań zajmującego nas tu zagadnienia. Należy jednak zauważyć, że niezależnie od różnicy stanowisk w sprawach będących przedmiotem polemiki, toczy się ona na gruncie uznania przez wszystkich dysku- tantów-marksistów pewnych tez fundamentalnych, między innymi, a może nawet przede wszystkim tych, które sformułował Lenin w Materializmie a Empiriokrytycyzmie. Tak więc wszyscy dysku- tanci-marksiści zgadzają się z tym, że materia jest bytem obiektywnym, danym nam we wrażeniach zmysłowych i poznawalnym, że filozofia marksistowska opierać się musi na naukach szczegółowych i ewoluować sama wraz z ich rozwojem, że materializm nie czyni z tezy o materialności świata apriorycznego założenia, bowiem w ogóle żadnych twierdzeń apriorycznych o świecie nie uznaje, a tezę tę usiłuje uzasadniać.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>